Sürgünde Saltanat Rüyası: Süleyman Şefik Paşa ve Hilafet-i İslamiye ve Saltanat-ı Osmaniye Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti

Abstract

Süleyman Şefik Paşa, Osmanlı döneminde üstlendiği yüksek askeri görevlerin ardından, Milli Mücadele karşıtı bir tutum benimsemiş ve Kuva-yı Milliye’ye karşı kurulan Kuva-yı İnzibatiye’nin komutanı olarak görev almıştır. Cumhuriyet’in ilanı sonrasında Yüzellilikler listesine dahil edilen Paşa, Lübnan ve Hicaz’da geçirdiği yıllarda rejim karşıtı örgütlenmeler içinde aktif bir rol oynamıştır. Bu çalışma, Paşa’nın liderliğinde şekillenen ve bugüne dek tarih yazımında ayrıntılı biçimde ele alınmamış Hilafet-i İslamiye ve Saltanat-ı Osmaniye Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti’ni odak noktasına alarak, erken Cumhuriyet dönemindeki siyasal muhalefetin örgütsel boyutunu analiz etmeyi amaçlamaktadır.Araştırma, Cumhuriyet Arşivi’nden elde edilen istihbarat belgeleri ve Süleyman Şefik Paşa ile bir Türk ajanı arasında gerçekleşen görüşmelere dayanan raporlar temelinde yürütülmüştür. Nitel analiz yöntemiyle yapılan çalışmada, cemiyetin örgütlenme yapısı, gizlilik ilkeleri, ideolojik söylemi ve stratejik hedefleri ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Ayrıca Gümülcineli İsmail gibi diğer Yüzelliliklerle olası bağlantılar değerlendirilerek, sürgünde şekillenen saltanat restorasyonu projelerine dair bütüncül bir bakış sunulmuştur. Bu yönüyle çalışma, tarih yazımında ilk kez sistematik biçimde ele alınan bu cemiyet üzerinden erken Cumhuriyet döneminin rejim karşıtı yapılarının niteliğine dair yeni ve özgün bir katkı sunmayı hedeflemektedir.