TÂCÜDDİN ES-SÜBKÎ'NİN USUL ANLAYIŞI (CEM'U'L-CEVÂMİ' ÖZELİNDE)

Abstract

Tâcuddîn es-Sübkî, h. 728/1328-771/1370 yılları arasında Memlüklerin Bahriye kolunun hâkim olduğu Mısır ve Şam bölgesinde yaşamış önemli bir ilim adamıdır. Memlükler, Eyyubilerin varlığına son vererek onların hâkimiyet alanına kurulmuş ve yaklaşık 250 yıl hüküm sürmüşlerdir. İbnü's-Sübkî'nin yaşadığı dönem aralığında devlet yönetimi on üç defa el değiştirmiştir. Bu durum siyasi istikrarsızlığa neden olsa da ilmi üretkenliğe ve gelişmelere engel olmamıştır. Nitekim bu dönemde eğitim kurumlarının sayısındaki artış ve devlet yetkililerinin ilim adamlarına verdiği değer devam etmiştir. Tâcuddîn es-Sübkî, ilmi donanıma sahip köklü bir ailede doğmuş, ilk eğitim ve öğrenimini dönemin kâdu'l-kudat'ı olan babası Takiyuddîn Ali'den almıştır. Mısır ve Şam bölgesinin önemli âlimlerinden istifade eden İbnü's-Sübkî, on sekiz yaşında icazet alarak ifta ve tedris hakkını elde etmiş, yirmi sekiz yaşına geldiğinde ise Şam'ın kâdu'l-kudatlığı görevini üstlenmiştir. Fıkıh, fıkıh usulü, hadis, tefsir, kelam, tarih, gramer, şiir ve edebiyat gibi farklı alanlarda eserler telif eden Tâcuddîn es-Sübkî, üslubu ve metoduyla sonraki dönem âlimlerini etkilemiştir. Özellikle onun fıkıh usulü ile ilgili yazdığı Cem'u'l-cevâmi' adlı eseri başta Ezher olmak üzere yüzyıllarca İslam coğrafyasının birçok medresesinde ders kitabı olarak okutulmuş üzerine şerh, ihtisar, haşiye ve ta'likler yazılmış, şiir haline dönüştürülmüş ve ezberletilmiştir. Tez çalışmamızda İbnü's-Sübkî'nin söz konusu eserinden hareketle onun fıkıh usulüne katkıları ele alınmıştır. Bu bağlamda onun cumhura muhalif, Hanefîlere ve Mutezileye muvafık, bağlı bulunduğu mezhebin imamları olan Eş'arî ve Şâfiîye muhalif görüşleri, fıkhi kavramlara yaklaşım tarzı ve Şâfiî usulüne kazandırdığı kavramlar tezde yer alan başlıca konulardandır.

Tâcuddîn es-Sübkî, was an important scientist who lived in Egypt and damascus region which was under the control of Bahriye of Mamelük between 728 and 771(hegira). Mamelüks put an end to Ayyubits domination and founded at this region and reigned nearly 250 years. The government changed 13 times during the era of İbnü's-Sübkî. Even this caused political instability, it didn't prevent scientific productivity and development. Thus, in this period, the number of the education institutions got higher and the value given to the scientists went on. Tacuddîn es-Sübkî was born in an established family which had scientific knowledge and he wase ducated by his father, Takuyiddîn Ali who was kudu'l-kudât(thehead of muslimjudge). İbnü's-Sübkî, who utilized from the important scientist of Egypt an Damascus regions, started to write at ten year soldand had fatwa and education right by taking permission at eight teen and at twenty-eigh the took on the responsibility of kudu'l-kudât of Damascus. Tâcuddîn es-Sübkî who wrote works in different fields such as İslâmic law, the manner of İslamic law, hadith, commentary, Kalam, history, grâmar, poetry and literature, affected the scholars of late period by his manner and method. Cem'u'l-cevâmi' which was about his Islâmic law manner, especially Ezher, was taught as a text book in Madrasahs in Islamic geography for centruies, commentaries, abbrevitions, and footnotes were written on it and it was converted into a poetand was memorized. In our thesis, we handle the contributions of İbnü's-Sübkî to the İslâmic law manner by means of his work above. In this regard, his opinions whic hwere contary to the most of İslamic scholars and in agreement with Hanafis and Mutezile and the contrary views of Eş'arî and Shâfiî who were imams of his sectarian, his approach manner to the terms of İslamic law, and the termsthat he added to Shâfiî manner are some of the topics that take place in this thesis.