AR-GE HARCAMALARI VE TEMEL MAKRO EKONOMİK DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNE ETKİLERİNİN İNCELENMESİ

Abstract

Küreselleşen dünya, artan rekabet, hızla büyüyen ekonomiler Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) faaliyetlerini daha önemli hale getirmektedir. Özellikle teknolojide meydana gelen artışlar karşısında evrilen dünya düzeni Ar-Ge yatırımlarını ön plana çıkarmaktadır. AR-GE yatırımlarının reel Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH)'ya doğrudan etkisi olmadığı gözükse de aslında verimlilik düzeyinde artışa neden oluşu bunun yanında üretkenlik seviyelerini yükselterek sektörleri ve dolaylı yoldan da olsa ekonomik büyümeyi etkilediği bilinmektedir. Bunun yanında küresel ticarette sağlayacağı avantajlar göz önüne alındığında ülkelerin en çok üzerinde durduğu konu AR-GE yatırımlarıdır. Yarattığı istihdam alanı ise, en önemli dinamiklerden birini oluşturmaktadır. Türkiye için ise AR-GE yatırımlarının dinamiklerinin belirlenmesi oldukça elzemdir. Çalışma bu kapsamdan yola çıkarak 1996-2021 yılı aralığında Türkiye ekonomisine ait AR-GE yatırımlarının makro ekonomik değişkenler aracılığıyla belirleyenlerini Hatemi-J (2012) asimetrik nedensellik testi aracılığıyla incelemiştir. Bu kapsamda kullanılan bağımlı değişken AR-GE yatırımları iken modele bağımsız değişken olarak ekonomik büyüme, ticaret haddi ve istihdam eklenmiştir. Elde edilen sonuçlar ilgili dönem için yalnızca istihdamın negatif bileşeninin, AR-GE yatırımlarını negatif etkilediğini ortaya koyarken, diğer değişkenler ile aralarında herhangi bir ilişki tespit edilmemiştir. Bu sonuçların Türkiye ekonomisi için oldukça dikkat çeken bir noktayı da göstermektedir AR-GE harcamaları istenilen düzeyde değildir. Öncelikle AR-GE yatırımlarının büyümeyi etkileme kanalına sahip olması için vergi teşvikleri uygulanarak firmaların bu alanda yatırım yapması teşviki arttırılabilir. Ayrıca ilgili kişilerin eğitimlerinin arttırılması gerekmektedir. Ayrıca özellikle günümüzde hızla artan bir trende sahip olan çevreci politikalar ile yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım yapılması desteklenebilir. Anahtar Kelimeler: AR-GE yatırımları, büyüme, istihdam, ticaret, nedensellikThe globalizing world, increasing competition, and rapidly growing economies make Research and Development (R&D) activities more important. The evolving world order, especially in the face of increases in technology, brings R&D investments to the forefront. Although it seems that R&D investments do not directly affect real Gross Domestic Product (GDP), it is known that they actually cause an increase in productivity levels and, in addition, affect sectors and indirectly economic growth by increasing productivity levels. In addition, considering the advantages they will provide in global trade, R&D investments are the most important issue that countries focus on. The employment area they create constitutes one of the most important dynamics. For Turkey, it is very essential to determine the dynamics of R&D investments. Based on this scope, the study examined the determinants of R&D investments in the Turkish economy in the period 1996-2021 through macroeconomic variables using the Hatemi-J (2012) asymmetric causality test. In this context, the dependent variable used was R&D investments, while economic growth, terms of trade and employment were added to the model as independent variables. The results obtained show that only the negative component of employment negatively affected R&D investments for the relevant period, while no relationship was found between them and other variables. These results also show a very striking point for the Turkish economy; R&D expenditures are not at the desired level. First of all, in order for R&D investments to have a channel to affect growth, tax incentives can be applied to increase the incentive for companies to invest in this area. In addition, the training of relevant people should be increased. In addition, investment in renewable energy sources can be supported with environmental policies, which have a rapidly increasing trend today. Keywords: R&D investments, growth, employment, trade, causality