NEOLİTİK DÖNEM ÖLÜM RİTÜELLERİNDE MASKE

Abstract

En eski devirlerden günümüze kadar insanın yaşam serüveninde, ekonomik, sosyal ve siyasi uygulamaların yanı sıra inançla alakalı yaklaşımlar da görülebilmektedir. Bu uygulamalar arasında ölüm ritüelleri oldukça önemlidir. Ölen yakınları için seçilmiş kişilerin önderliğinde, belirli bir düzende organize edilen ölüm ritüelleri içerisinde kullanılan ritüel nesnelerinden biri de maskelerdir. Bu çalışma kapsamında maskenin süreç içerisinde farklı zaman ve coğrafyalardaki kullanımının Neolitik ile ilişkilendirilmesi işlenecektir. Neolitik dönemde çok sık kullanılan bu maskelerin Paleolitik dönemdeki öncül örnekleri, günümüz yerli kabilelerdeki maskelerin özellikleri, Şamanizm’de kullanımı, Anadolu ve Yakındoğu Neolitiğindeki önemli görülen maske örnekleri verilerek sembolik anlamda maskenin ve kullanımının önemi anlatılmaya çalışılmıştır. Ayrıca taş ve kilden yapılmış maskelerin yanı sıra kaya ve mağara resimlerinde, çömlek parçalarına işlenen maskeli insan/şaman motifleri de değerlendirilerek ritüellerdeki kullanımı hakkında bazı öngörüler sunulmuştur. Ölüm, ölüm sonrası hayat ve cenaze ritüellerinin vazgeçilmez bir parçası olan bu maskelerin, ritüellerin etkililiğini artırma ve kalıcılığını sağlama gibi bir fonksiyonu olduğu düşünülmektedir. Bu şekilde hem ölen kişinin ruhunun ulaşacağı yere daha rahat ulaşması hedeflenmiş hem de cenaze ritüeline katılan bireylerin manevi yoğunluğa ulaşmasına katkı sağlanmış olabilir.