ELAZIĞ İLİNDEKİ AİLE HEKİMLERİNİN AYDINLATILMIŞ ONAM HAKKINDAKİ BİLGİ DÜZEYİ VE TUTUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Aydınlatılmış onam, hastanın kendisine uygulanacak tıbbi müdahale ile ilgili yeterli bilgiye sahip olarak özgür iradesiyle buna rıza göstermesini sağlayan etik ve hukuki bir süreçtir. Aydınlatılmış onamın kurallarına uygun olarak alınması hasta özerkliğinin korunması, insan haklarına saygı ve tıbbi uygulamaların etik ilkelere ve hukuka uygun olması açısından önemlidir. Hekimlerin güncel tıbbi mevzuatı anlaması, bu konuda yeterli bilgiye sahip olması hem kendilerinin hem de hastalarının haklarını büyük ölçüde etkilediği için kritik öneme sahiptir. Çalışmamız, aile hekimlerinin aydınlatılmış onam konusundaki farkındalıklarını ve yaklaşımlarını ortaya koyarak, hasta haklarının korunması ve hukuki sorunların önlenmesi adına önemli veriler sunmayı hedeflemektedir. Bu tez çalışmasında, birinci basamak sağlık hizmetlerinde görev yapan aile hekimlerinin aydınlatılmış onam konusundaki bilgi düzeyleri ve tutumları değerlendirilmiştir. Çalışmamız prospektif ve kesitsel tipte bir anket çalışması olup Ocak 2025 – Mayıs 2025 tarihleri arasında yapıldı. Elazığ ilindeki 210 tane aile hekiminden 179 tanesi katıldı. Araştırma verileri sosyodemografik anket, 19 sorudan oluşan ''aydınlatılmış onam tutum anketi'' ve 16 sorudan oluşan ''aydınlatılmış onam bilgi anketi'' ile elde edildi. Elde edilen veriler IBM SPSS 22 paket programı ile analiz edildi. Shapiro-Wilk testi, Mann-Whitney-U testi, Kruskal Wallis testi, Dunn-Bonferroni testleri ve Spearman korelasyon analizi kullanıldı. Anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak belirlendi. Katılımcıların %9.5'i aile hekimliği uzmanı ve %90.5'i pratisyen aile hekimi idi. Katılımcıların sadece %14.0'ü hastalardan yazılı onam aldığını bildirmişti. Çalışmamızda hekimlerin sadece %14.5'i sağlık hukuku ve AO hakkında yeterli eğitimi aldığını düşünmekteydi. Katılımcıların AOTD puanı ile AOBD puanı arasında negatif anlamlı korelasyon saptanmıştır (r:-0.285; p:<0.001). Katılımcıların yaşı (r:-0.168; p:0.025) ve meslek yılı (r:-0.164; p:0.028) ile AOTD puanı arasında ters yönlü anlamlı korelasyon saptanmıştır. Çalışmaya katılan hekimlerin AO bilgi ve tutum düzeyleri yetersiz saptanmıştır. Katılımcıların AO tutumları ile ilişkili en önemli faktörün AO bilgi düzeyi olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlardan yola çıkarak, Aile Hekimlerinin AO bilgi düzeyleri yetersizdir bu nedenle mezuniyet öncesi ve mezuniyet sonrası eğitimler ile bilgi düzeylerinin arttırılması önerilebilir.Informed consent is an ethical and legal process that enables a patient to voluntarily agree to a medical intervention after being adequately informed. Obtaining informed consent in accordance with its principles is important for the protection of patient autonomy, respect for human rights, and ensuring that medical practices comply with ethical standards and legal regulations. Physicians' understanding of current medical legislation and having sufficient knowledge on this subject is critically important, as it significantly affects both their own rights and those of their patients. This study aims to provide important data for the protection of patient rights and the prevention of legal problems by revealing the awareness and approaches of family physicians regarding informed consent. In this thesis, the knowledge levels and attitudes of family physicians working in primary healthcare services towards informed consent were evaluated. Our study is a prospective and cross-sectional survey conducted between January 2025 and May 2025. A total of 179 out of 210 family physicians in Elazığ province participated. Research data were collected using a sociodemographic questionnaire, a 19-item "Informed Consent Attitude Form," and a 16-item "Informed Consent Knowledge Questionnaire." The data were analyzed using IBM SPSS 22. The Shapiro-Wilk test, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis test, Dunn-Bonferroni tests, and Spearman correlation analysis were used. The significance level was set at p<0.05. Among the participants, 9.5% were family medicine specialists and 90.5% were general practitioners. Only 14.0% of the participants reported that they obtained written consent from patients. In our study, only 14.5% of the physicians believed they had received adequate training in health law and informed consent. A significant negative correlation was found between participants' Informed Consent Attitude Scores (ICAS) and Informed Consent Knowledge Scores (ICKS) (r = -0.285; p < 0.001). Additionally, a significant negative correlation was found between participants' age (r = -0.168; p = 0.025) and years of professional experience (r = -0.164; p = 0.028) and their ICAS scores. The knowledge and attitude levels of the participating physicians regarding informed consent were found to be insufficient. The most significant factor associated with attitudes toward informed consent was determined to be the level of knowledge about the subject. Based on these results, it can be concluded that family physicians' knowledge levels on informed consent are inadequate. Therefore, it is recommended that both undergraduate and postgraduate education programs be implemented to improve their knowledge in this area.