Kırkgeçit Formasyonu’nda (Elazığ Çevresi) Gözlenen Yumuşak Çökel Deformasyon Yapılarının Özellikleri ve Oluşumu

Abstract

Elazığ havzası Tersiyer’de Neotetis’in güney kolunun kapanması sırasında gelişmiş havzalardan biridir. Güncel KD-GB yönünde uzanan Elazığ havzası Doğu Toroslar’da yer almaktadır. Doğu’da Palu ilçesi, kuzeyde Peri çayı ve Keban Baraj Gölü, batı ve güneybatıda Fırat nehri ve güney ve güney doğusunda Karga Dağı ve Mastar Dağı tarafından sınırlanmaktadır. Bu havzanın içinde ve altında Permo Triyas’dan Pliyo-Kuvaterner’e kadar değişik yaşta metamorfik, magmatik ve sedimanter kayaçlar yüzeylemektedir. İnceleme alanındaki birimler yaşlıdan gence doğru Permo-Triyas yaşlı Keban Metamorfitleri, Senoniyen yaşlı Elazığ Magmatitleri, Maastrihtiyen yaşlı Harami Formasyonu, Alt Paleosen yaşlı Kuşçular Formasyonu, Üst Paleosen-Alt Eosen yaşlı Seske Formasyonu, Orta Eosen-Oligosen yaşlı Kırkgeçit Formasyonu, Alt Miyosen yaşlı Alibonca Formasyonu, Pliyo-Kuvaterner yaşlı Palu Formasyonu ve günümüz alüvyonlarıdır. Bu çalışmanın konusunu oluşturan yumuşak çökel deformasyon yapıları Elazığ çevresinde Kırkgeçit Formasyonu içerisinde üç bölgede gözlenmiştir. Bunlar; 1.Hacıtemur köyü çevresi, 2. Saluşağı köyü çevresi, 3. Güneyçayırı köyü çevresi Kırkgeçit Formasyonu, Hacıtemur köyü çevresinde kalkarenit-karbonat çamurtaşı (marn) ardalanması oluşan düşük eğimli yamaç ve resif çökellerinden oluşmaktadır. Çalışma alanında yaygın olarak gözlenen kayma-oturma yapıları kalkarenit-karbonat çamurtaşı fasiyeslerinden oluşan düşük eğimli yamaç çökellerinde tanımlanmıştır. 5 km kadar devamlılık gösteren kayma-oturma yapılarının hareket yönü güney-güneydoğu olarak belirlenmiştir. Kırkgeçit Formasyonu çalışma alanının güneyinde (Saluşağı köyü çevresi) kanal çökellerinden oluşan konglomera, kumtaşı ve marn fasiyeslerinden kurulu yamaç çökellerinden oluşur. Bu bölge kuzeydeki fasiyeslere göre daha derin bir bölgede çökelmiştir. Söz konusu fasiyeslerde çeşitli yumuşak çökel deformasyon yapıları gözlenmiştir. Bunlar kayma-oturma yapıları, kaotik çökeller, yük kalıpları, alev yapıları, su kaçma yapıları (tabakalar arası su kaçma yapıları) konvolüt laminasyon, klastik dayklar ve sinsedimanter faylardır. Kırgeçit Formasyonu Güneyçayırı köyü çevresinde marnlardan oluşan derin su yamaçlarında konglomeralardan oluşan kanal ve kanallarla ilişkili set çökellerinden oluşur. Bu bölgede tanımlanan yumuşak çökel deformasyon yapıları; kayma-oturma yapıları, yük kalıpları, alev yapıları, su kaçma yapıları, neptüniyen dayklar ve sinsedimanter faylardır. Tanımlanan yumuşak çökel deformasyon yapılarının deformasyon mekanizması sıvılaşma, su kaçma olayı, gevrek davranış ve zıt yoğunluk farkı ile ilişkilidir. Deformasyonu başlatan mekanizma hızlı sedimantasyon, yamaç eğimi ve bölgede gelişen tektonik ve sismik aktivitelerle ilişkilidir.