Übey B. Ka‘b’ın Kıraat İlmindeki Yeri Ve Ona Atfedilen Kıraatlerin İncelenmesi

Abstract

Sahabenin önde gelen şahsiyetlerinden biri Übey b. Ka‘b’dır. O, Kur’ân’a olan hizmetiyle ve Hz. Peygamber’in Medine’de ilk vahiy kâtibi olmasıyla tanınmıştır. Übey, bizzat Hz. Peygamber’in (s.a.s) kendisinden Kur’ân’ı arz yoluyla almış ve onun döneminde Kur’ân’ın tamamını ezberlemiştir. Kur’ân’ı öğrenme ve ezberlemedeki ilgisi nedeniyle Hz. Peygamber’in övgüsüne mazhar olmuş ve kendisine “seyyidü’l-kurrâ” lakabı verilmiştir. Ayrıca Übey, birinci tabakada yer alan kurrâ sahabîlerden de biridir. Bu özelliği nedeniyle kıraat imamlarının çoğunun senedinde yer almıştır. Onu kıraat ilminde ön plana çıkaran bir diğer özelliği ise Übey’in kendisine ait bir mushafının bulunmasıdır. Bu çalışmada Übey b. Ka‘b’a nisbet edilen kıraat vecihleri incelenmiş ve bunların tefsirde ifade ettiği değer hakkında bilgi verilmiştir. Bu okuyuşların bir kısmı aynı anlamı ifade ederek ayetin anlamında herhangi bir değişiklik oluşturmamaktadır. Diğer bir kısmı da âyetin manasını değiştirerek farklı şekilde yorumlanmasını sağlamış ve anlamına çeşitlilik kazandırmıştır. Bazı kıraatleri ise âyette geçen lafzın manasını, ibareyle ilgili yorumlamaları ve açıklamaları destekleyerek kastedilen anlamın ortaya çıkmasını sağlamış ve ayetin anlaşılmasına destek olmuştur. Ayrıca Übey’e nisbet edilen okuyuşların fıkhi yorumlarla ilişkisi ve bu yorumlar neticesinde âyete ne tür yansımaların olduğu tefsir kaynaklarından verilen örneklerle ortaya konulmuştur.