ZN-AL ESASLI ALAŞIMLARDA YAŞLANDIRMA İŞLEMLERİNİN FAZ DÖNÜŞÜMLERİNE ETKİLERİ

Abstract

Yüksek Lisans Tezi Zn-Al ESASLI ALAŞIMLARDA YAŞLANDIRMA İŞLEMLERİNİN FAZ DÖNÜŞÜMLERİNE ETKİLERİ Musa İLERİTÜRK Fırat Üniversitesi * Fen Bilimleri Enstitüsü Metalürji Eğitimi Anabilim Dalı 2005, Sayfa:74 Bu çalışmada değişik kimyasal bileşimlerde beş adet dörtlü ZnAlCuSi alaşımı kokil döküm yöntemiyle üretildikten sonra alaşımların içyapı ve mekanik özellikleri incelenmiştir. Bu alaşımlarda yaşlandırma işlemlerinin, silisyum ve bakır katkılarının faz dönüşümlerine, mikroyapı ve sertlik özelliklerine etkileri araştırılmıştır. Öncelikle numunelere 380 °C de çözelti ısıl işlemi uygulandıktan sonra sırasıyla 150 °C, 250 °C ve 350 °C sıcaklıklarda yaşlandırma işlemi yapılmışta-. Yapılan bu ısıl işlemlerden sonra alaşımlarda meydana gelen değişiklikleri belirlemek amacıyla Optik Mikroskop (OM), Scanning Elektron Microscopy (SEM), Electron Diffaction Shot (EDS), X-Ray Diffraction (XRD) ve Differential Thermal Analysis (DTA) araştırma ve analiz tekniklerinden yararlanıl mıştır. Burada dörtlü Zn-Al-Cu-Si dökülmüş alaşımının mikro yapısı alüminyumca zengin a dendiritleri, çinkoca zengin p fazı, bakırca zengin intermetalik fazlar ile silisyum parçacıkların dan oluştuğu tespit edilmiştir. Çalışmanın 1. Bölümünde Zn-Al esaslı alaşımlar ve bu alaşımların önemi geniş ve kapsamlı literatür araştırmaları ile verilmiş, materyal ve metot bölümünde Zn-Al esaslı alaşım elementlerinin özellikleri ile alaşım elementlerinin denge diyagramları, yaşlandırma işlemleri nin mikro yapısına ve mekanik özelliklerine etkilerine yer verilmiş, 3. Bölümde; deneysel çalış malar hakkında bilgi verilmiş ve ZnAlCuSi alaşımı deney malzemelerinin üretimi anlatılmıştır. 4. Bölümde deney sonuçlan ve bu sonuçların elde edilmesine neden olan alaşım elementleri ve yaşlandırma işlemlerinin etkileri araştırılmıştır. 5. Bölümde ise deney sonuçlarının bir değerlen dirmesi yapılarak bazı öneriler verilmiştir. DCSonuç olarak ZnAlCuSi alaşımlarından, ağırlıkça % 74.5 Zn, % 25.6 Al, % 1.1 Cu, % 1.4 Si kimyasal bileşimine sahip üç nolu numunenin artan yaşlandırma sıcaklığı ile sertliği artmıştır. Diğer numunelerin 150 °C de sertlikleri minimuma düşmüş, 250 °C de maksimuma çıktığı tespit edilmiştir. ZnAlCuSi alaşımlarının uygun çalışma sıcaklığının 250 °C olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Zn-Al alaşımları, SEM, XRD, DTA, yaşlandırma, mikro yapı, faz diyagramları. X