İSLAM DÜNYASINDA GERİ KALMIŞLIK SORUNU VE FUAT SEZGİN’İN KONUYA İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ

Abstract

Bu çalışmada Müslüman toplumların geri kalmışlık sorununaodaklanılacaktır. Burada, ilkin Müslüman toplumların geri kalmasında etkiliolduğu varsayılan nedenler konusunda ileri sürülen bazı görüşler ve akabindeFuat Sezgin’in konuya ilişkin düşünceleri ele alınacaktır. Çalışmanın amacı, FuatSezgin’in İslam dünyasının gerileme konusuna bakış açısını diğer görüşler ilebirlikte analiz etmektir. Çok sayıda sosyal bilimci İslam dünyasının geri kalmışlıksorunsalını iç ve dış faktörlerin birlikteliği çerçevesinde ele alırken, Fuat Sezgindaha çok dış unsurların sonucu olarak görme eğilimindedir. İslam dünyasınıngeri kalmışlığı ağırlıklı olarak; batı dünyasındaki Rönesans, reform, coğrafikeşifler ve endüstriyel devrimin gelişimi, İslam dünyasının batıdaki gelişmeleritakip edememesi, batının sömürgecilik faaliyetleri, dinsel düşünce yapısında vekurumlarında meydana gelen değişmeler, Haçlı seferleri, Moğol istilasınınetkileri, yeni ticaret yollarının bulunması ve İslam dünyasındaki siyasiistikrarsızlık gibi unsurlar üzerinden analiz edilmektedir. Fuat Sezgin de İslamdünyasındaki gerilemenin nedenleri olarak daha çok Haçlı seferleri, Moğolsaldırısı, batıdaki bazı coğrafi keşifler ve İspanya’da Müslüman varlığınınzayıflaması faktörlerini belirtmiştir. Sezgin’in diğer önemli bir saptaması dagerilemenin nedeninin din olgusu ile açıklanamayacağı gerçeğidir.